•   570900220
  •   centrumdiagnozy.va@gmail.com

Diagnoza funkcjonalna

d

Diagnoza funkcjonalna ma obecnie różne znaczenia i występuje w rożnych kontekstach w poradnictwie psychologiczno-pedagogicznym co sprawia, że jej definicja została w zasadzie zagubiona, i dziś trzeba ją zrekonstruować.

Diagnozę funkcjonalną można uznać za synonim oceny funkcjonowania dziecka z niepełnosprawnością, ale również oznacza wielospecjalistyczny charakter diagnozy, która odnosi się do jak najszerszego wachlarza aspektów rozwojowych. Jako taka, diagnoza funkcjonalna stanowi pogłębioną diagnozę psychopedagogiczną. Polega na określeniu poziomu funkcjonowania dziecka w holistycznym ujęciu poprzez zbadanie różnych aspektów i sfer rozwoju.

Zgodnie z tym co mówi Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach:
Pomoc psychologiczno-pedagogiczna udzielana uczniowi w przedszkolu, szkole i placówce polega na rozpoznawaniu i zaspokajaniu indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych ucznia oraz rozpoznawaniu indywidualnych możliwości psychofizycznych ucznia i czynników
środowiskowych wpływających na jego funkcjonowanie w przedszkolu, szkole i placówce, w celu wspierania potencjału rozwojowego ucznia i stwarzania warunków do jego aktywnego i pełnego uczestnictwa w życiu przedszkola, szkoły i placówki oraz w środowisku społecznym.

Wyszczególnione zostają
• rozgraniczenie potrzeb rozwojowych i edukacyjnych;
• rozgraniczenie potrzeb i możliwości ucznia;
• wyodrębnienie czynników osobowych (możliwości psychofizycznych, potrzeb rozwojowych i edukacyjnych) oraz środowiskowych (wpływających na funkcjonowanie dziecka w przedszkolu, szkole i placówce, przy czym należałoby dodać „i poza nimi”, które choć nie są bezpośrednim przedmiotem obserwacji nauczycieli, silnie oddziałują na to,
co dzieje się w szkole);
• ostateczny cel pomocy, którym jest aktywne i pełne uczestnictwo w życiu przedszkola, szkoły i placówki oraz w środowisku społecznym, przy czym warto dodać, że „pełne uczestnictwo” nie oznacza unifikacji, czyli obowiązku korzystania z całej oferty szkoły przez każdego ucznia, ale istnienie warunków do pełnej realizacji możliwości danego ucznia.

W trakcie procesu diagnostycznego ocenie poddawany jest rozwój dziecka w różnych sytuacjach. W tym również ocena środowiska w którym funkcjonuje dziecko. Pozwala to na określenie mocnych i słabych stron dziecka. Metoda ta umożliwia również poznanie potencjału rozwojowego badanego dziecka i ustalenie jego potrzeb. Pozwala to na wyznaczenie sposobów ich zaspokajania. Diagnoza funkcjonalna umożliwia zidentyfikowanie trudności w różnych sytuacjach, a przez to przygotowanie indywidualnego programu terapeutycznego.

Nie jest miarą zdrowia być dobrze przystosowanym do głęboko chorego społeczeństwa.

Jiddu Krishnamurti

Taka diagnoza i takie podejście pozwala na wspieranie dziecka w dokładnie taki sposób jakiego potrzebuje i w dokładnie takich sferach w których wsparcie jest mu potrzebne.

Podczas diagnostyki wykorzystywane są wystandaryzowane narzędzia diagnostyczne co przekłada się na dokładność, z którą ocenia się funkcjonowanie dziecka.

Etapy diagnozy

Etap pierwszy

zwany diagnozą konstatującą, czyli opisującą fakty, w tym zasoby i deficyty ucznia, co odbywa się za pomocą różnorodnych narzędzi pomiarowych – wystandaryzowanych i niewystandaryzowanych – z zaangażowaniem samego ucznia, jak i osób reprezentujących kontekst społeczny – nauczycieli, rodziców, rówieśników. Istotnym warunkiem tego etapu rozpoznania jest zapewnienie równego dostępu do narzędzi diagnostycznych wszystkim uczniom, w tym z niepełnosprawnościami o charakterze sensorycznym.
Realia dostępności narzędzi diagnostycznych syntetycznie opisała prof. Kazimiera Krakowiak (2017), zaliczając do nich :
• warunki sprzyjające nawiązaniu bezpośredniego kontaktu osoby badającej z badaną;
• prawo ucznia do odmowy wykonania zadań diagnostycznych;
• prawo rodziców lub opiekunów do czynnego uczestnictwa w diagnozowaniu i do szczegółowych informacji o jego wynikach na każdym etapie;
• zmysłowy dostęp ucznia do wszystkich znaczących elementów narzędzia służącego do badania;
• dostęp ucznia do treści wypowiedzi, a zwłaszcza poleceń kierowanych do niego, m.in. w formie mówienia ułatwiającego rozumienie, stosowania prymarnego języka dziecka, mówienia wspomaganego, stosowania komunikacji alternatywnej;
• dostęp ucznia do treści zadań poprzez modyfikację języka poleceń, stosowanie prymarnego języka dziecka;
• dostęp ucznia do materiału potrzebnego do wykonania zadań, realizowany jako troska o dostępność zmysłową materiału;
• swobodę wyboru przez ucznia sposobu wykonywania zadań, np. doboru odpowiedniego kodu: kinetycznego, ikonicznego, fonicznego;
• prawo ucznia do niestandardowego wykonania zadań, np. indywidualnego doboru środków wyrazu, twórczego rozwiązywania problemów;
• możliwość wykonywania takiego rodzaju zadań, jakie badany jest w stanie wykonać, a jednocześnie takich, które wymagają aktywności ujawniających i mierzących badane sprawności.

Etap drugi

Określany jako diagnoza ukierunkowująca lub projektująca działania, która obejmuje opracowanie programu działań o charakterze naprawczym, profilaktycznym bądź prorozwojowym, a następnie ustalenie strategii stopniowego wdrażania go w codzienną praktykę szkolną.
W tej fazie kluczowa jest współpraca specjalistów z wielu dziedzin: psychologów i pedagogów z poradni, nauczycieli i rodziców. Istotne jest również zaangażowanie do współpracy osób z otoczenia ucznia: rodziców lub opiekunów, rówieśnikówi i innych dla niego ważnych. Wsparcie odpowiadające indywidualnym potrzebom i możliwościom ucznia powinno uwzględniać nie tylko pracę w obszarach problemowych, ale również ogólne działania prorozwojowe. Skupienie się na jednej sferze może skutkować obniżeniem efektywności w innych obszarach – to,
co pierwotnie było mocną stroną ucznia po jednokierunkowej terapii, może stać się jego deficytem (np. kiedy intensywna praca w obszarze przystosowania społecznego, która nie uwzględnia ponadprzeciętnej kreatywności ucznia, doprowadza do znacznego obniżenia oryginalności
i elastyczności w rozwiązywaniu problemów oraz zachowawczości w prezentowaniu pomysłów).

Etap trzeci

Zwany diagnozą weryfikującą polega na ewaluacji podjętych działań interwencyjnych, której celem jest ocena skuteczności udzielonego wsparcia. Ten etap pracy diagnostycznej stanowi podstawę decyzji o kontynuowaniu diagnozy w dotychczasowej lub zmodyfikowanej postaci.
Często na tym etapie wykorzystuje się model test – retest (postest), a więc ponownie przeprowadza się badanie, wykorzystując to samo narzędzie diagnostyczne lub jego wersję równoległą.

(…) żadne życie nie jest zniszczone oprócz tego, którego rozwój jest powstrzymywany.

Portret Doriana Graya – Oscar Wilde

Kompleksowość diagnozy funkcjonalnej operacjonalizowana jest poprzez:

• wielokontekstowość – w diagnozie uwzględnia się oceny zachowania ucznia pochodzące z różnych źródeł: od samego ucznia, jego rodziców, nauczycieli, rówieśników oraz różnych specjalistów: pedagogów, psychologów, logopedów, lekarzy (wielospecjalistyczny wymiar
diagnozy), co pozwala na włączenie roli kontekstu w kształtowanie się poszczególnych zachowań;
• profilowość – zastosowane w diagnozie narzędzia pomiarowe pozwalają na wykreślenie aktualnego profilu rozwoju ucznia w danej sferze lub sferach; profil ma charakter indywidualny – stąd bez odnoszenia się do norm statystycznych możliwe jest określenie silnych i słabych stron badanego i na tej podstawie zaprojektowanie programu terapeutyczno-rozwojowego; profil umożliwia również prowadzenie badań podłużnych i ewaluację podejmowanych działań – powtórne wykreślenie profilu, np. po upływie 8–10 miesięcy, i skonfrontowanie go z wersją pierwotną w celu określenia stopnia progresji lub regresji;
• neutralność – w diagnozie funkcjonalnej powinna zostać zachowana nieinwazyjność badania; nierzadko nowość sytuacji podlegania badaniu w gabinecie poradnianym modyfikuje uzyskiwane wyniki, np. poprzez spadek efektywności działań (w testach wykonawczych) lub silne poczucie podlegania ocenie (w badaniach kwestionariuszowych); warto zatem podkreślić rolę nieinwazyjnej obserwacji podłużnej, prowadzonej przez
nauczycieli w szkole jako etapu ustawicznego rozpoznawania potrzeb ucznia; wyróżniane w literaturze pedagogicznej dwa rodzaje diagnozy: nauczycielska – przesiewowa i specjalistyczna – gabinetowa powinny stanowić etapy jednego procesu, a nie odrębne typy działań (por. Foryś, 2015);
• prognostyczność – wyniki diagnozy funkcjonalnej pozwalają na przewidywanie przyszłych osiągnięć i zachowań ucznia w poszczególnych sferach oraz uwzględniają sferę najbliższego rozwoju;
• pozytywny charakter diagnozy – diagnoza oprócz identyfikacji deficytów i trudności wskazuje zasoby i mocne strony ucznia, stanowiące zaplecze działań terapeutyczno-rozwojowych.

Opracowano w oparciu o Tomasz Knopik „Diagnoza funkcjonalna Planowanie pomocy psychologiczno- -pedagogicznej”

d

W celu umówienia zajęć prosimy o kontakt telefoniczny lub mailowy:

 570 900 220 

centrumdiagnozy.va@gmail.com

d